We zien het steeds vaker om ons heen, pure agressie zonder dat daar direct een noodzaak voor is. In onze huidige maatschappij is agressie feitelijk alle grond verloren. De inrichting van alle structuren binnen onze maatschappij is gebaseerd op onderling overleg en tot overeenstemming komen. Je kan stellen dat dit het grondbeginsel is van onze “democratische overleg maatschappij”. Iedereen kan met elkaar praten om tot een oplossing te komen indien er een probleem is.

Maar de mens is een heerser. Sommige mensen hebben meer geldingsdrang dan anderen. Deze mensen willen overheersen, hun macht aan anderen opleggen, gehoorzaamheid eisen. Maar in een overleg maatschappij is iedereen gelijk. De reden staat voorop, niet de daad. Een agressor wil niet overleggen, maar macht. Omdat de verbale prestaties van een agressief persoon niet optimaal zijn zal hij of zij geweld gebruiken om macht aan anderen op te leggen.

Meestal is de agressor in een groep. Meerdere mensen versterken de behoefte om anderen te overheersen. Een groep heeft de vreemde uitwerking dat deelnemers zich sterker voelen, ze gedragen zich overheersend naar de omgeving en niet zelden gebruiken ze verbaal geweld om van hun aanwezigheid blijk te geven. Indien de omgeving reageert is het vervolg snel gegeven. Van de verbale komt de fysieke confrontatie en wanneer de groep voelt dat zij overheersen escaleert het geweld snel tot onwaarschijnlijke hoogte waarbij extremiteiten eerder standaard zijn dan uitzondering. De extremiteiten worden niet zelden door de meest terughoudende deelnemers van de groep gepleegd.

Sinds de verschijning van de film “"a clockwork orange"” is het vormen van groepen groter geworden. Niet elke groep kan betiteld worden als “'gang'”. De meeste groepen zijn gelegenheid onruststokers. Binnen de groep zijn er een of meerdere onruststokers die de rest aansteken. Wanneer er alcohol in het spel is loopt de spanning binnen de groep snel op en wordt er al snel naar een uitlaatklep gezocht en vallen er slachtoffers.

De grote vraag is ; wat veroorzaakt het gevoel van machtswellust en de daarop volgende agressie ?

Het antwoord is heel complex maar de oorzaak ligt voor een groot deel op hormonaal vlak. Een mens maakt een aantal hormonen aan die het oordeelvermogen en agressie beinvloeden. Adrenaline is een hormoon dat deze activiteiten bevorderd, bij een goede productie is het lichaam vrij actief, gaat de productie omhoog wordt men al snel hyperactief, schiet de productie nog verder omhoog kan men zich agressief gedragen en is het beoordelingsvermogen min of meer vertroebeld.  Naast adreline is testosteron ook actief, dit mannelijke hormoon zorgt voor een hogere spanning in de spieren, een gevoel van kracht en bij hoge productie zelfs het gevoel om te jagen/(over)heersen.

Vooral in de (pre) puberteit is de toename van deze hormonale activiteit de oorzaak van een verhoogde agressie en activiteit. Adrenaline heeft invloed op activiteit maar is ook sterk individueel gericht, het geeft een vlucht of vecht reactie binnen het lichaam. Testosteron daarentegen stimuleert een groepsgevoel (paringsgevoel)en dit is sterker dan de individualisering van het adrenaline. Het vervelende van een verhoogde testosteron productie is dat het lichaam naar een climax moet worden gedreven. De persoon die daar het meest gevoelig voor heeft zal zich dan ook tot extreme omstandigheden laten drijven.

Voor een buitenstaander is het zelden te bepalen in welke mentale staat een groep is. Buiten de hormonale invloeden die elk individu en de groep op elkaar hebben zijn er externe factoren die de mentaliteit beïnvloeden en daardoor een reactie teweeg hebben gebracht die lang blijft na-zingen in een individu. Enkele voorbeelden zijn ; slechte school prestatie, ruzie met baas of collega, problemen in een relatie, etcetera.

Toch is het mogelijk aan de lichaamstaal van een groep te zien wat mogelijk de intentie is. Is de groep “springerig” , hierbij blijven leden van de groep elkaar aanraken, wordt er letterlijk gesprongen binnen de groep, zijn er luidruchtige conversaties, zijn er snelheidswisselingen tijdens voorbewegen van de groep of is er sprake van stille introverte gedragspatronen , het is dan verstandig ruime afstand te houden om confrontaties te voorkomen.

Kan je als individu of als maatschappij een confrontatie met zo'’n groep te voorkomen ?

Het belangrijkste element om problemen met een groep te voorkomen is zorgvuldige observatie. Ga nooit alleen op een groep af, isoleer de kern van de groep (de leider) en richt je aandacht op die persoon en kalmeer hem / haar, wanneer je toch in de groep moet begeven bel de politie of bekenden om deze te informeren wat er gebeurt en laat de telefoon ten alle tijden open staan! Met sommige groepen kan je communiceren maar met veel is dit onmogelijk. Als maatschappij moet de groep die zich onbenaderbaar opstelt opengebroken worden. Isoleer de kern en benader die hard zonder enige terughoudendheid, hierbij geldt het principe dat wanneer de kern eruit is de groep uit elkaar valt. Veel groepen blijven uit angst voor vervolging bij elkaar. Groepsangst is een bindende factoor voor vooral zwakkere elementen. De stelregel van 20/80 blijkt ook voor groepen te gelden. Dit betekend dat 20 % van de groep de acties van de overige 80% bepalen.

Wat kan je als individu doen wanneer je met een kleine groep geconfronteerd wordt? Soms is een groep baldadig en handtastelijk. Wanneer je dit als individu ondergaat is dit beledigend en vernederend. Helaas kan jouw eigen reactie juist de vlam in de pan veroorzaken. Moet je het over je heen laten gaan? Nee, je moet allereerst proberen opnames van de groepsleden te maken bijvoorbeeld met je telefoon. Wanneer mogelijk, probeer namen te onthouden van de leden. Probeer rust te brengen zelfs als er iets ernstigst is gebeurt. Felle reacties leveren snelle ondoordachte en vaak zeer agressieve reacties van de groepsleden op, bedenk dat zij in een machtsgevoel verkeren en jouw zien als “te overheersen” wild. Probeer naar publieke plaatsen te komen met meer mensen. Blijf op goed verlichte terreinen. Indien je in camera gebieden bent lok de groep om in beeld te komen. Zorg voor veel extern contact zodat er altijd registratie is. Laat je niet tot een vechtpartij verleiden bij groepen die groter zijn dan 3 mensen. Draag geen wapens, maar als het niet te voorkomen is trek je je wapen alleen in het uiterste geval. Dreig er nooit (!) mee, indien je een wapen trekt moet je het altijd gebruiken. Een groep voelt altijd of je daadwerkelijk bereid bent het wapen te gebruiken en zal ook op deze manier reageren (i.e. zelf wapens trekken).

Onze maatschappij zal nog veel agressiever worden. Aan de ene kant worden mensen dagelijks gevoed met geweld. Op TV zien de mensen alleen negatief nieuws, de computer games zijn bijna altijd agressief, veel relaties staan onder spanning wat frustraties oplevert en tegenwoordig heeft iedereen het gevoel dat hij/zij onder financiele druk staat. Aan de andere kant zijn er veel minder mogelijkheden voor mensen om zich af te reageren. Kortom er is nog lang geen oplossing voor dit toenemende probleem.

Geschreven door Arnaud van der Veere.